Những thay đổi trong quy định đào tạo và sát hạch lái xe thời gian gần đây giúp người học có thêm lựa chọn linh hoạt hơn, đặc biệt ở phần lý thuyết. Tuy nhiên, theo các giáo viên đào tạo, trong đó có thầy Phạm Tiến Đạt (Hà Nội), việc học bằng lái ô tô không chỉ dừng lại ở việc “học để thi đỗ”, mà quan trọng hơn là hình thành kỹ năng và thói quen lái xe an toàn lâu dài.
Thực tế tại nhiều trung tâm đào tạo, không ít học viên vẫn rơi vào tình trạng học dồn, học mẹo hoặc chỉ tập trung vào bộ câu hỏi lý thuyết mà bỏ qua bản chất của luật giao thông. Điều này dẫn đến việc dù vượt qua kỳ thi, họ vẫn lúng túng khi ra đường thật.
Học linh hoạt hơn nhưng không thể học “qua loa”
Theo quy định hiện hành, người học bằng lái ô tô có thể lựa chọn học lý thuyết trực tiếp tại cơ sở đào tạo hoặc học trực tuyến đối với một số nội dung. Tuy nhiên, các môn như kỹ thuật lái xe, cấu tạo phương tiện, kỹ năng phòng cháy chữa cháy và cứu nạn vẫn bắt buộc học tập trung. Phần thực hành lái xe cũng phải học trực tiếp trên xe.
Ông Lê Minh Ấn, giáo viên đào tạo lái xe tại TP.HCM, cho rằng việc học trực tuyến giúp người học chủ động hơn về thời gian, đặc biệt với những người đi làm. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc học online không đồng nghĩa với việc học “cho xong”.
Thực hành thường xuyên giúp học viên rèn kỹ năng điều khiển xe và xử lý tình huống trước kỳ sát hạch.
Theo ông Ấn, nhiều học viên hiện nay có xu hướng học mẹo để vượt qua bài thi lý thuyết, nhưng lại không hiểu rõ ý nghĩa của biển báo hay quy tắc nhường đường. Điều này có thể dẫn đến nguy hiểm khi tham gia giao thông thực tế, nhất là trong các tình huống bất ngờ như đường đông, trời mưa hoặc giao lộ phức tạp.
Ông cũng lưu ý học viên cần tuân thủ đầy đủ chương trình đào tạo, không bỏ buổi học thực hành và phải dành thời gian luyện tập đều đặn trước khi thi sát hạch.
Ở góc độ giảng dạy thực tế tại Hà Nội, thầy Phạm Tiến Đạt cho rằng phần lớn học viên trượt sát hạch không phải vì bài thi quá khó, mà vì tâm lý chủ quan và thiếu thói quen chuẩn hóa thao tác.
Thầy Phạm Tiến Đạt chia sẻ kinh nghiệm giúp học viên tránh những lỗi nhỏ nhưng dễ bị trừ điểm khi thi bằng lái ô tô.
Theo thầy Phạm Tiến Đạt, nhiều người bước vào kỳ thi với tâm lý “đã học đủ bài” nên dễ bỏ qua những chi tiết nhỏ nhưng lại rất quan trọng trong chấm điểm.
“Có học viên lái rất tốt trong giờ học, nhưng vào thi lại quên thắt dây an toàn, quên chỉnh gương hoặc xử lý xi-nhan sai thời điểm. Những lỗi này tưởng nhỏ nhưng lại bị trừ điểm rất nặng”, thầy Phạm Tiến Đạt chia sẻ.
Thầy cũng nhấn mạnh một sai lầm phổ biến là học theo mẹo. Nhiều người cố ghi nhớ vị trí đánh lái, điểm dừng cố định trong sa hình mà không hiểu nguyên lý vận hành xe. Khi thay đổi xe thi hoặc điều kiện sân, họ dễ bị rối.
Theo thầy Phạm Tiến Đạt, người học cần hiểu bản chất từng bài thi thay vì học thuộc lòng. Ví dụ, bài dừng xe ngang dốc không chỉ là “đạp côn - phanh - ga” mà là kiểm soát lực xe, cảm nhận độ trượt và phản xạ chân hợp lý.
Lý thuyết: Không chỉ là học thuộc đáp án
Một vấn đề khác được thầy Phạm Tiến Đạt nhấn mạnh là cách học lý thuyết. Thực tế, nhiều học viên hiện nay sử dụng phần mềm luyện đề, làm đi làm lại bộ câu hỏi để ghi nhớ đáp án. Tuy nhiên, khi đề thi thay đổi cách diễn đạt hoặc đưa ra tình huống thực tế, họ dễ bị nhầm lẫn.
Thầy dạy lái xe Phạm Tiến Đạt cho rằng học viên cần hiểu bản chất từng bài sát hạch thay vì chỉ học mẹo.
Thầy Phạm Tiến Đạt cho rằng việc học lý thuyết đúng cách phải bắt đầu từ hiểu luật, không phải học mẹo. “Biển báo giao thông không chỉ để nhận diện mà còn để hiểu ý nghĩa trong từng bối cảnh. Ví dụ cùng một biển cấm, nhưng áp dụng trong khu dân cư và đường quốc lộ có thể khác nhau về cách xử lý tình huống,” thầy nói.
Ngoài ra, các quy tắc như nhường đường tại vòng xuyến, giao lộ không đèn tín hiệu hay giới hạn tốc độ trong khu dân cư là những nội dung học viên thường chủ quan nhưng lại rất dễ gặp trong thực tế.
Trong phần thi thực hành, thầy Phạm Tiến Đạt cho biết có một thực tế khá phổ biến: học viên tập trung quá nhiều vào các bài khó như ghép xe dọc, ghép xe ngang, nhưng lại mất điểm ở những thao tác cơ bản.
Một số lỗi thường gặp gồm không thắt dây an toàn trước khi xuất phát, không chỉnh gương chiếu hậu đúng vị trí, quên bật hoặc tắt xi-nhan, để xe chết máy khi khởi hành và chạy quá tốc độ trong sa hình.
Theo thầy Phạm Tiến Đạt, những lỗi này không xuất phát từ kỹ thuật khó mà từ thói quen chưa được hình thành trong quá trình học.
“Nếu học viên coi mỗi buổi học là một lần luyện thói quen, thì khi vào thi sẽ tự động làm đúng mà không cần suy nghĩ nhiều”, thầy Phạm Tiến Đạt nói.
Tâm lý thi: Yếu tố quyết định nhiều hơn kỹ thuật. Một điểm quan trọng khác được thầy Phạm Tiến Đạt nhấn mạnh là tâm lý khi thi sát hạch.
Không ít học viên có khả năng lái tốt nhưng khi ngồi vào xe thi lại căng thẳng, dẫn đến thao tác chậm, xử lý thiếu dứt khoát hoặc quên trình tự.
Theo thầy Phạm Tiến Đạt, đây là vấn đề tâm lý phổ biến, đặc biệt với người lần đầu thi. Ông khuyên học viên trước ngày thi nên nghỉ ngơi hợp lý, không luyện tập quá sức và chỉ nên ôn lại quy trình từng bài thay vì cố gắng học thêm kiến thức mới.
“Vào phòng thi, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh. Sai một lỗi nhỏ không có nghĩa là trượt ngay, nhưng mất bình tĩnh thì rất dễ sai liên tiếp”, thầy Phạm Tiến Đạt chia sẻ.
Giáo viên khuyến cáo học viên hình thành thói quen lái xe đúng ngay từ quá trình học để hạn chế lỗi khi thi và sau khi được cấp bằng.
Sau khi có bằng: Bắt đầu một giai đoạn quan trọng hơn. Theo thầy Phạm Tiến Đạt, nhiều người có tâm lý “có bằng là biết lái xe”, nhưng thực tế đây mới chỉ là bước khởi đầu.
Giấy phép lái xe chỉ chứng nhận người học đủ điều kiện cơ bản để tham gia giao thông. Kỹ năng thực tế như xử lý tình huống bất ngờ, quan sát gương, giữ khoảng cách an toàn hay phán đoán tốc độ xe khác cần thời gian tích lũy.
Thầy Phạm Tiến Đạt khuyến nghị người mới có bằng nên bắt đầu lái ở những tuyến đường ít phương tiện, sau đó tăng dần độ khó. Việc vội vàng chạy đường lớn hoặc cao tốc khi chưa quen xe có thể dẫn đến rủi ro không đáng có.
Các thay đổi trong đào tạo và sát hạch giúp việc học bằng lái ô tô trở nên linh hoạt hơn, nhưng theo thầy Phạm Tiến Đạt, yếu tố quyết định vẫn là thái độ học tập và ý thức của người học.
Dù học trực tuyến hay trực tiếp, dù thi lý thuyết hay thực hành, điều quan trọng nhất vẫn là hiểu luật, rèn kỹ năng thật và hình thành thói quen lái xe an toàn ngay từ những buổi học đầu tiên.
